Uitgelicht

Duurzame palmolie door ontbossingsalerts

6 december 2019

In Indonesië en Maleisië maken bossen in hoog tempo plaats voor palmolieplantages. Om illegale ontbossing tegen te gaan ontwikkelen Wageningse wetenschappers een zelflerend computersysteem. Dit systeem analyseert radarsatellietbeelden en slaat alarm wanneer er bos verdwijnt. Overheden en bedrijven kunnen de melding dan ter plekke natrekken en overtreders aanpakken. Ook kunnen natuurorganisaties de beeldanalyses voor controle inzetten. Wie is in jouw ogen verantwoordelijk voor de productie van duurzame palmolie?

Iedere zes tot twaalf dagen komen er nieuwe radarbeelden binnen, die door een in Wageningen ontwikkeld speciaal computersysteem worden geanalyseerd en omgezet in landkaarten. In het rood is op die kaarten te zien waar er tropisch bos verdwijnt, wijst Johannes Reiche aan. Reiche is universitair docent Radar remote sensing in Wageningen. “Dat konden we al zien met gewone optische satellietbeelden, maar niet in het regenseizoen, vanwege de bewolking. Daardoor was vaak pas maanden later te zien dat er bos was afgebrand of gekapt”, vertelt Reiche.

Inmiddels zijn er echter radarbeelden beschikbaar van de satellieten Sentinel-1A en B. Deze satellieten van het Europese ruimteagentschap ESA maken om de dag foto’s van Europa en iedere zes tot twaalf dagen foto’s van elke plek in de tropen. “Deze satellieten maken beelden met radargolven, die door de wolken heengaan. De radarbeelden leggen veel ruimtelijke details vast en onthullen zelfs kleinere ontbossingspraktijken. Daardoor kunnen we bijna meteen zien wanneer er bos wordt aangetast”, legt Reiche uit.

Sentinel-1 radarsatellietbeelden tonen het verdwijnen van bossen in Riau, Sumatra. Legenda: bossen (lichtgroen), plantages (donkergroen), recent geoogste plantages (donkerpaars), landbouwgebied (lichtpaars), water (zwart).

Rood staat hier voor gedetecteerde ontbossing in 2019 (omcirkeld), zeer waarschijnlijk om ruimte te maken voor nieuwe plantages. In geel te zien: gekapte plantages voor nieuwe aanbouw.

Koekjes en zeep

In Maleisië en Indonesië heeft er de afgelopen decennia grootschalige ontbossing plaatsgevonden. Ongeveer 25 procent van de ontbossing komt door de aanleg van palmolieplantages, onder meer op Borneo en Sumatra. Maar liefst 85 procent van alle palmolie die wereldwijd gebruikt wordt, is afkomstig uit Maleisië en Indonesië. Het plantaardige vet zit onder meer in koekjes, bakproducten, pizza en snoep, maar ook in zeep en cosmetica.

“Een near real time waarschuwingssysteem is de enige manier om actief en op grote schaal illegale ontbossing tegen te gaan. Het voorkomt dat je achter de feiten aanloopt.”

Johannes Reiche, universitair docent Radar remote sensing

De palmolieproductie heeft echter kwalijke gevolgen. Bij ontbossing komen grote hoeveelheden opgeslagen koolstofdioxide vrij. Die uitstoot is nóg groter bij de aantasting van de veengrond waarop een deel van het bos groeit. Orang-oetans raken hun leefgebieden kwijt en er gaat veel natuurlijke verscheidenheid verloren. Ook heeft de luchtkwaliteit erg te lijden onder de bosbranden. Veel boeren branden illegaal tropisch bos af om ruimte te maken voor palmolieplantages.

Poolshoogte nemen

Om het tij te keren hebben de grootste palmolieproducenten en -afnemers, multinationals zoals Cargill, Bunge, Mondelēz, Nestlé, Pepsico en Unilever, zich verenigd in de Roundtable of Sustainable Palm Oil (RSPO). De RSPO verzorgt de certificering voor duurzame palmolie en heeft vorig jaar afgesproken dat er geen ontbossing meer mag plaatsvinden. Om dat beter te kunnen waarborgen, ontwikkelen Reiche en zijn collega’s in samenwerking met de onafhankelijke organisatie Global Forest Watch en het Nederlandse bedrijf Satelligence het nieuwe computersysteem. Dit monitoringssysteem stelt producenten en afnemers in staat om direct actie te ondernemen bij ontbossingspraktijken.

Door grootschalige ontbossing raken orang-oetans hun leefgebieden kwijt en gaat er veel natuurlijke verscheidenheid verloren

Het zelflerende systeem geeft een waarschuwing wanneer het nieuwe ontbossing detecteert in Indonesië en Maleisië. Reiche: “Als dat gebeurt, wordt er een alert naar de palmolieafnemers en -producenten gestuurd. Zij kunnen dan zelf ter plekke poolshoogte nemen of de lokale overheid inschakelen.” Mocht er sprake zijn van illegale ontbossing, dan is het de bedoeling dat er geen palmolie meer wordt afgenomen van de boer die de overtreding heeft begaan.

Handhaving en controle

“Een near real time waarschuwingssysteem is de enige manier om actief en op grote schaal illegale ontbossing tegen te gaan. Het voorkomt dat je achter de feiten aanloopt. De grootste winst is te behalen door effectieve rechtshandhaving”, zegt Reiche. “Door een tekort aan middelen en personeel bij de bosbouwagentschappen en door corruptie ontbreekt het daar vaak nog aan. Maar door de meldingen is er een grotere kans dat overheden en bedrijven de overtreders op heterdaad betrappen. Tegelijkertijd is het met een melding lastiger om de zaak in de doofpot te stoppen. Dankzij de alerts worden activiteiten en ontwikkelingen op het gebied van bosbouw inzichtelijk en transparant.”

Bovendien zullen de analyses en kaarten uit het systeem in de nabije toekomst online komen te staan via de website van Global Forest Watch en voor iedereen vrij toegankelijk zijn. Zo kunnen naast overheden en bedrijven ook kritische organisaties als MightyEarth en Greenpeace de duurzaamheidsclaim controleren.

Wereldwijd, beter en sneller

Reiche streeft ernaar om het waarschuwingssysteem in de toekomst wereldwijd in te zetten, bijvoorbeeld ook om ontbossing in de Amazone en Centraal-Afrika tegen te gaan. “Ministeries voor bos- en natuurbeheer en andere overheden in verscheidene landen hebben interesse.” Ook ziet de onderzoeker mogelijkheden voor verbetering. “We willen bij meldingen van ontbossing graag weten wat er ter plaatse precies gebeurt. Gaat het bijvoorbeeld om activiteiten als goudwinning of om uitbreiding van een palmolieplantage? Samenvoeging van optische satellietbeelden en radarbeelden kan bovendien voor nog snellere detectie zorgen. Het is heel belangrijk om zo snel mogelijk te zien wat er gebeurt”, benadrukt Reiche.

Spirituele krachten

Enkele landen hebben zelf een soortgelijk waarschuwingssysteem ontwikkeld. “In Peru zijn al enkele successen behaald in de strijd tegen ontbossing. Dankzij de meldingen kon de overheid inheemse gemeenschappen waarschuwen dat er in hun gebied illegale houtkap plaatsvond. De gemeenschap ging dan meteen naar de doorgegeven locatie om dat tegen te houden”, aldus Reiche. Hij vervolgt: “In het begin waren de betrapte criminelen ervan overtuigd dat er sjamanistische spirituele krachten in het spel waren. Hoe wisten de inheemse stammen anders waar ze waren en wat ze deden in de uitgestrekte bosgebieden?”

Meer lezen:

 

Heb je vragen of opmerkingen? Ga hieronder in gesprek.

Plaats een reactie »


Johannes Reiche

Johannes Reiche · Universitair docent Radar remote sensing

Johannes Reiche is in Duitsland afgestudeerd in radar remote sensing en in Wageningen gepromoveerd. Inmiddels houdt hij zich negen jaar bezig met de ontwikkeling van methoden om zo snel mogelijk ontbossing te kunnen ontwaren. “Mijn vader is boswachter en ik heb van jongs af aan een passie voor het bos. In Indonesië en in de Amazone heb ik met eigen ogen de enorme schaal van ontbossing aanschouwd. Dat maakte veel indruk. De tijd dringt, en hopelijk draagt ons werk bij aan het behoud van tropische bossen.”

Er zijn 17 reacties.

  1. Door: Carmen · 07-12-2019 om 08:40

    Prachtig systeem. Maar…….hoe voorkom je dat in een land dat leeft van steekpenningen de boeren werkelijk beboet worden?

    1. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie. Dat is inderdaad een groot probleem. Maar omdat de alerts open beschikbaar gaan zijn via de Global Forest Watch website, kan iedereen (bijvoorbeeld NGOs of andere stakeholders) zien wat er gebeurt. Het wordt daardoor een stuk moeilijker voor landen en betrokken partijen om illegale ontbossing en hieraan gerelateerde steekpenningen verborgen te houden.

  2. Door: Ron Jansen · 07-12-2019 om 11:21

    De producenten van koekjes en andere producten waar palmolie in zit, kiezen er voor om het te gebruiken. Vaak in onwetendheid van de consument. Ik heb gelezen dat in het geval van koekjes, het een conserveringsmiddel is. Ik vind het een vraag en aanbod kwestie. Albert Heijn mag van mij de palmolie uit mijn favoriete koekjes halen, dan eet ik ze wel wat sneller op. Maar de derde wereld mens de schuld geven van ook geld te willen verdienen gaat voor mij niet op.

    1. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie. Hierin heeft u zeker gelijk.

  3. Door: Rene Olthof · 07-12-2019 om 12:48

    We kunnen natuurlijk ook afspreken dat er een heffing komt op deze olie die het product oninteressant maakt. Het zit in heel veel producten. Ik probeer die producten niet te kopen maar het is een zoektocht. Hoe hard is de medewerking van de Cargill’s van deze wereld,…☹️🤔

    1. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie.

  4. Door: Eefje Vink · 07-12-2019 om 16:24

    De producenten die de palmolie inkopen en verwerken moeten aansprakelijk gesteld kunnen worden voor de schade die hun werkwijze veroorzaakt. Palmolie is geen noodzakelijk ingredient in onze voeding: het is net als suiker en water een goedkope grondstof waarmee producten goedkoper geproduceerd worden om zo winst te maximaliseren. Er mag wat mij betreft een hoge belasting komen op producten die zijn gemaakt ten koste van mens, dier en milieu. Zo’n maatregel moet door de politiek worden genomen. Maar aangezien de voedingsmiddelen industrie onze politici aanstuurt, zal het er in het huidige systeem niet snel van komen dat producenten aansprakelijk worden gesteld voor de grootschalige schade die ze veroorzaken.

    1. Door: Eva de Breij · 07-12-2019 om 18:57

      Ja, daar zouden we ons op moeten richten.

    2. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie.

  5. Door: Henk van de Scheur · 08-12-2019 om 10:40

    Een betrouwbare certificering is misschien een oplossing, maar in dit door corruptie geregeerde deel van de wereld zal het vechten tegen de bierkaai blijven vrees ik. De consumenten moeten bewust en kritischer worden waardoor de afnemers zelf stappen gaan zetten om hun afzet veilig te stellen. Ik ben verdrietig over onze eigen onverschilligheid.

    1. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie. Ik begrijp uw frustatie/verdriet en deel dit ook.

  6. Door: Karen Quix · 08-12-2019 om 11:19

    Bestaat er een lijst van de producten waarin palmolie wordt gebruikt?

    1. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie. Hier een mooi artikel met een overzicht van producten waar palmolie in zit:
      http://theveganeffect.nl/wat-is-er-mis-met-palmolie-en-waar-zit-het-in/

      Een eerste stap is dat met behulp van het keurmerk ‘RSPO’ consumenten tenminste kunnen zien of de palmolie in een product duurzaam is geproduceerd.

  7. Door: Henk Mutsaers · 08-12-2019 om 15:15

    Het direct kunnen signaleren van boskap voor nieuwe plantages is een belangrijke stap. Een vervolgstap zou kunnen zijn om oliepalm te planten op verlate gronden met een alang-alang vegetatie, waarvan het oppervlak in Indonesia even groot is als het oliepalm areaal. Zie hierover mijn recente verhandeling in Outlook on Agriculture: https://doi.org/10.1177/0030727019858720

    1. Door: Henk Mutsaers · 08-12-2019 om 23:06

      pardon, ik bedoelde natuurlijk verlaten gronden, waar vroeger wellicht rubber gestaan heeft of een ander gewas en die nu overwoekerd zijn door alang-alang

    2. Johannes Reiche

      Bedankt voor uw reactie. Het planten van oliepalm op voormalige plantages die nu overwoekerd zijn door alang-alang zou zeker een goede stap zijn. Bedankt ook voor het doorsturen van dit interessante onderzoek.

  8. Door: Wilbert van Rooij · 10-12-2019 om 09:23

    Mooi initiatief!
    Vermeldenswaardig bij deze ontwikkeling is dat SarVision in samenwerking met Dirk Hoekman van jullie vakgroep al een op radar gebaseerd Near Real Time monitoringssysteem operationeel heeft voor geheel Borneo in opdracht van WWF. Door Dirk’s 40 jarige expertise op het gebied van radar remote sensing in combinatie met zijn Delft achtergrond maakt hij unieke algoritmen die het niet alleen mogelijk maken om houtkap gedetailleerd in kaart te brengen maar ook bosdegradatie, de aanleg van kanalen en wegen en, last but not least, ook schade van bosbranden kwantificeert. Het systeem genereert iedere twaalf dagen verschil kaarten met een resolutie van 15×15 meter.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *