Uitgelicht

Gedrag essentieel bij energiezuinig wonen

22 februari 2019

Sommige mensen gaan na renovatie van hun woning juist méér energie verbruiken. Wageningse onderzoekers signaleerden dat gedrag veel invloed heeft en nu helpen ze gemeenten, energiecoöperaties en woningcorporaties om meer maatwerk te leveren. Dat kan door, naast de inzet van geavanceerde verwarmingssystemen en isolatie, te vertrouwen op bewoners zelf als experts in hun eigen energiegebruik. Wat doe jij om zuiniger om te gaan met energie? Wat is er nog nodig?

Om Nederland klimaatneutraal te maken, moeten we op grote schaal woningen gaan aanpassen. Gek genoeg blijkt dat sommige mensen soms méér energie verbruiken in hun gerenoveerde huizen dan voorheen. Dat komt doordat de renovatieprogramma’s niet genoeg rekening houden met de manier waarop mensen hun woning gebruiken, vertelt Bas van Vliet, universitair hoofddocent Milieubeleid bij Wageningen University & Research.

Wassen neus

‘Mensen die van een enkele gaskachel naar een volledige cv-installatie gaan, kunnen nu alle kamers verwarmen. Of bewoners van huizen met een gekoppeld verwarmings- en ventilatiesysteem zetten de ramen open om te luchten, waardoor er extra verwarmd moet worden’, illustreert Van Vliet. Zo kan het dus dat een huis dat na renovatie van energielabel E naar energielabel B is gegaan, méér energie verbruikt. ‘Het energielabel zegt iets over de woning, maar niets over het daadwerkelijke energiegebruik, en is dus eigenlijk een wassen neus’, zegt Van Vliet. ‘Mensen kunnen dan ook een hogere energierekening krijgen dan ze verwachtten, als ze alleen naar het energielabel van de woning kijken.’

“ Ingenieurs zijn goed in het bedenken van technologisch hoogstaande nieuwe energiesystemen, maar het gros van de huishoudens denkt niet als een bedrijf of ingenieur. Consumenten zijn experts in hun eigen gebruik. Als we naar hen luisteren, ontdekken we hoe we tot betere energiesystemen kunnen komen.”

Bas van Vliet, universitair hoofddocent Milieubeleid bij Wageningen University & Research

Toekomstig gebruik inschatten

Door bewoners bij de renovatie te betrekken en hun energiegebruik en wensen in kaart te brengen, kan dit probleem worden voorkomen, meent Van Vliet. ‘Wanneer je op basis van huidig gebruik het toekomstig gebruik goed in kunt schatten, kun je een diverser renovatieprogramma aanbieden dat meer op maat wordt gemaakt.’ Bij mensen die vaak de ramen willen openzetten, kan de ventilatie en verwarming bijvoorbeeld uit elkaar worden getrokken. En bevolkingsgroepen kunnen heel erg verschillen in hun normen en praktijken rond douchen, koken of verwarmen. Daar moet je ook rekening mee houden in renovaties, zeker in een wereldstad als Amsterdam.

Luister naar de consument

Slimme meter waarin in- en uitkomende watertemperatuur te zien is

‘Ingenieurs zijn goed in het bedenken van technologisch hoogstaande nieuwe systemen, ook in projecten rondom slimme elektriciteitsnetten, energieopslag en slimme meters’, verklaart Van Vliet. ‘Maar het gros van de huishoudens denkt niet als een bedrijf of als een ingenieur.’ Onderzoek van hem en zijn collega’s richt zich onder meer op energiegebruik en –keuzes van consumenten bijvoorbeeld bij koken, douchen, wassen, elektrisch rijden en verwarmen. Waarom, hoe en wanneer gebruiken mensen energie? ‘Consumenten zijn zelf expert in hun eigen gebruik. Als we naar hen luisteren, ontdekken we hoe we tot beter afgestemde en sociaal aanvaardbare energiesystemen kunnen komen.’

Vies gebruik

Ander onderzoek spitst zich toe op bezitters van zonnepanelen. ‘Vaak zie je dat mensen schoon leveren en vies gebruiken. Dat wil zeggen dat ze overdag energie opwekken, maar ze gebruiken het, net als de meeste mensen, vooral in de ochtend en de avond. Ze kunnen meestal ook niet op een andere tijd douchen of koken, maar je kunt misschien wel ’s middags een was draaien’, zegt Van Vliet. ‘Van bewoners wordt eigenlijk verwacht dat ze mee gaan denken en doen in energienetbeheer. Wij onderzoeken hoe je bewoners daarop kan voorbereiden.

Scenario’s

Van Vliet en zijn collega’s draaien mee in Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS), waarin universiteiten, overheid, bedrijven en maatschappelijke organisaties samen oplossingen zoeken voor complexe vraagstukken in grootstedelijke regio’s als Amsterdam. Van Vliet en zijn collega’s en studenten doen vooral veel participatief onderzoek. Ze zijn bij bewonersavonden of organiseren workshops of ‘serious games’. Dat zijn spellen waarbij mensen nadenken over verschillende energiescenario’s in hun wijk of dorp. Bijvoorbeeld scenario’s waarin een woning veel minder energie verbruikt tegen hogere huur of hypotheeklasten. Of de vraag of de energie uit zonnepanelen beter kan worden opgeslagen in je woning of in de wijk, en wie er dan verantwoordelijk voor is. ‘Dit soort vragen maakt mensen bewust van hun keuzes en geeft ons informatie over hoe ze kiezen en op grond waarvan’, legt Van Vliet uit.

Burger als producent

Deze tijd, met uiteenlopende energieleveranciers en soorten energie, zoals grijs en groen, en nieuwe manieren om duurzame energie op te wekken, vraagt meer betrokkenheid van de burger, onderstreept Van Vliet. ‘De consument wordt steeds vaker energieproducent en mede-netbeheerder.’ Dat geldt ook voor Van Vliet zelf. Hij toont de app op zijn mobiele telefoon die laat zien hoeveel energie de windmolen in Noord-Holland, waarvan hij een klein stukje heeft gekocht, de afgelopen dagen heeft opgebracht.

 

In dit Engelstalige filmpje vertelt onderzoeker Robin Smale over de veranderende rol van de burger in een gedecentraliseerd energiesysteem. Het filmpje maakt deel uit van de Massive Open Online Course (MOOC) Sustainable Urban Development:

 

Meer lezen:

Heb je vragen of opmerkingen? Ga hieronder in gesprek.

Plaats een reactie »


Bas van Vliet

Bas van Vliet · Universitair hoofddocent Milieubeleid bij Wageningen University & Research

Bas van Vliet doet onder meer onderzoek naar sociaal-technologische verandering op het gebied van sanitatie, water, afval energie-infrastructuren en energiebeheer en is betrokken bij het AMS-Institute. ‘Mijn impact zit ‘m ook in het onderwijs. Ik leid veel studenten op die een baan krijgen in de energiesector, bij ingenieursbureaus of bij de overheid, of die voor zichzelf beginnen. Vanuit hun Wageningse achtergrond leveren ze een grote bijdrage aan een duurzamer Nederland.’

Er zijn 6 reacties.

  1. Door: Peter · 23-02-2019 om 08:55

    Goedemorgen,

    Wij hebben een woning gekocht gebouwd in circa 1923. Deze wordt van binnen volledig in eigen beheer met een bevriend aannemer verbouwd. Gezien de energietransitie denk je na over de wijze van isoleren en energiegebruik. Vervolgens loop je tegen van alles aan. Zoekend kwamen wij terecht bij infraroodpanelen. Hiermee experimenteren wij in onze huidige woning, energielabel B. Dit bevalt zo goed dat de nieuwe woning geheel elektrisch aan de energiebehoefte gaat voldoen. Zonnepanelen, infraroodpanelen en doorstroomboilers. Echter om van de gasaansluiting af te komen zal de netwerkbeheerder circa 700 euro in rekening brengen dan kan je het contract voor levering van gas stopzetten. Het is wettelijk zo geregeld dat ieder pand met nutsaansluitingen hiervoor leveringscontracten dient te hebben. Hier zou de oberheid iets moeten kunnen betekenen.

    1. Door: Leo van der Heijden · 06-03-2019 om 09:37

      Tip: Je kunt je leveringscontract voor gas gewoon opzeggen. Niemand die controleert of je wel of geen contract hebt. Op die manier betaal je ook geen vastrecht meer voor de aansluiting.

  2. Bas van Vliet

    Goedemiddag Peter, dank voor de reactie. Het illustreert hoe het huidige energie regime (nog) geen maatwerk kan leveren voor mensen die zelf aan de slag gaan met het verduurzamen van hun energievoorziening. Als van burgers wordt gevraagd mee te denken en te doen aan de energietransitie, zou er ook ruimte geboden moeten worden voor initiatieven van koplopers.

  3. Door: Maria Verkleij · 24-02-2019 om 16:16

    Hallo Bas,
    Kun je mij vertellen hoeveel energie verbruikt wordt per maand als ik een 60 watt lamp alle dagen van die maand vergeet uit te doen? En hoeveel kost me dat ongeveer extra?
    Alvast heel hartelijk bedankt!

  4. Bas van Vliet

    Beste Maria, dat lijkt me eerder een vraag voor MilieuCentraal. Dat is een informatieplatform voor alle vragen over duurzame consumptie. Zie http://www.milieucentraal.nl/energiezuinig-verlichten
    (Bij een kWh prijs van 22 cent kom ik zelf uit op ongeveer 9,60 euro). Het scheelt aanzienlijk als je een LED lamp vergeet uit te doen! Beter nog om het helemaal niet te vergeten…

  5. Door: Wil Smulders, architect-ingenieur · 25-02-2019 om 11:46

    De kop “gedrag essentieel bij energiezuinig wonen” zou veel meer aandacht moeten krijgen. Van de overheid, de bouwindustrie en in de media krijgen technocratische oplossingen veel te veel aandacht terwijl deze het energieverbruik door hun fabricage juist verhogen. De vervuiling door fabricage in lagelonenlanden zonder goede milieuwetten levert geen milieuwinst op.
    Goed dat je hier aandacht voor vraagt.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *