Uitgelicht

Herbezinnen op toerisme na corona

5 februari 2021

De coronapandemie heeft de kwetsbaarheid van de toeristische sector wereldwijd aan het licht gebracht. Wageningse onderzoekers pleiten daarom voor een heroriëntatie op de rol van toerisme in de samenleving. Zodat lokale economieën en natuurbescherming in bijvoorbeeld Afrikaanse wildparken minder afhankelijk worden van toeristen. Maar ook om de druk van massatoerisme op binnensteden te verkleinen en de CO2-uitstoot te verlagen door vliegen te belasten. Duurzaam reizen, sta jij ervoor open?

De toeristische branche staat volledig op haar kop sinds de uitbraak van corona vorig jaar begon. De sector is goed voor 10 procent van het inkomen en de werkgelegenheid wereldwijd. “De coronacrisis toont de kwetsbaarheid van de sector aan”, zegt René van der Duim, emeritus hoogleraar Culturele Geografie. Er zijn nauwe relaties tussen toerisme en urgente vraagstukken zoals klimaatverandering, natuurbescherming, stedelijke ontwikkeling en gezondheid, vervolgt hij. “Die relaties worden momenteel enorm uitvergroot. Overheden kunnen er niet meer omheen. Dat is de, tussen aanhalingstekens, winst van de huidige crisis.”

Gezondheidsrisico’s

Meer dan ooit zijn mensen doordrongen van de gezondheidsrisico’s van reizen. “Andere grotere uitbraken van zoönosen, zoals van SARS in 2003 in Azië en van ebola in Afrika, waren in Europa relatief ver van ons bed. Maar nu zijn veiligheid en volksgezondheid in relatie tot reizen ook hier belangrijk geworden en dat zal waarschijnlijk zo blijven”, aldus Van der Duim.

“We hebben de kans om toerisme, sociaal-economische ontwikkeling, klimaat en biodiversiteit met elkaar in balans te brengen. Ik hoop op een fundamentele herbezinning door overheden, bedrijven en door mensen zelf.”

René van der Duim, emeritus hoogleraar Culturele Geografie

Tegelijkertijd krijgt de relatie tussen toerisme, welzijn en natuur eveneens meer nadruk. Mensen trekken op vrije dagen en met vakanties in eigen land massaal de parken en natuurgebieden in, nu veel manieren om vrije tijd en vakanties te besteden wegvallen vanwege de coronamaatregelen.

Overtoerisme in steden

Protesten van inwoners van bij toeristen populaire steden zoals Barcelona, Venetië en Amsterdam, zetten de afgelopen jaren het probleem van ‘overtoerisme’ op de kaart. De inwoners uitten klachten over drukte, onleefbaarheid, tijdelijke woningverhuur en uit de pan rijzende huizenprijzen. Vanwege de coronacrisis zijn de economieën van veel van deze steden behoorlijk geraakt.

Inwoners van bij toeristen populaire steden uiten regelmatig klachten over drukte, onleefbaarheid, tijdelijke woningverhuur en uit de pan rijzende huizenprijzen. Foto: massale drukte in Venetië (Aron M / Shutterstock.com).

“Dat zet de discussie op scherp. Steden moeten zich afvragen: wat voor een soort toerisme willen we? Hoe willen we dat de steden zich sociaal, economisch en ruimtelijk ontwikkelen en hoe past toerisme daarin?” Van der Duim werkte eerder mee aan een rapport van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur over binnenlands toerisme. Daarin geeft de raad gemeenten ook concrete handvatten om het toerisme in betere banen te leiden, bijvoorbeeld via het mobiliteits- en huisvestingsbeleid.

Natuurreservaten

Publieke en private natuurreservaten en de gemeenschappen in de nabijheid in Afrika, Azië en Latijns-Amerika hebben eveneens sterk te lijden onder het gebrek aan inkomsten door de pandemie en de reisrestricties. Mensen die in het toerisme werkten verloren hun baan en veeboeren krijgen geen compensatie meer voor door roofdieren verschalkt vee. Daarnaast lopen de bijdragen van westerse goede doelen aan natuurbescherming in armere landen terug. Als gevolg van de gederfde inkomsten was er vorig jaar in de media veel te doen over toegenomen stroperij in wildparken. “Maar inmiddels is ook gebleken dat sommige vormen van stroperij juist afnemen door de reisbeperkingen.”

Basisinkomen

“Als iets redelijk stabiel lijkt, roept het geen vragen op. Maar nu zien we hoe problematisch het is als de economieën van lokale gemeenschappen en natuurbescherming op toerisme en filantropie berusten.” Van der Duim en zijn collega’s vinden dan ook dat natuurbescherming vooral een zaak voor overheden is en niet alleen voor de toeristische sector.

Van der Duim en zijn collega’s vinden dat natuurbescherming vooral een zaak is voor overheden en niet alleen voor de toeristische sector. Foto: toeristen in Sumatra, Indonesië (Dennis van de Water / Shutterstock.com).

“Wanneer we mensen rondom natuurgebieden in deze landen een basisinkomen geven, kunnen ze makkelijker met de wilde natuur leven zonder deze te gelde te hoeven maken. Veel Afrikaanse landen stoppen te weinig geld in natuurbehoud en daarom zou de internationale gemeenschap daar in moeten investeren.”

Klimaatdoelen

Ook andere thema’s raken aan toerisme, zoals het verlies van biodiversiteit, maar ook zoetwatertekorten in tropische kustgebieden en afval van hotels en cruiseschepen. En natuurlijk klimaatverandering. “Uit onderzoek in 2019 bleek dat we de klimaatdoelen van Parijs niet halen als de groei van het toerisme zou doorzetten. Naar schatting is de wereldwijde bijdrage van toerisme aan klimaatverandering nu al 5 procent en voor Nederland is dat zelfs 10 procent.”

Minder vaak maar langer

“Gemiddeld gingen Nederlanders de laatste jaren meer dan twee keer per jaar met vakantie. In 2019 was het vliegtuig jaarlijks goed voor 10 miljoen vakanties. Door de goedkope vliegtickets is er een enorme groei geweest van zowel korte stedentrips als verre reizen.” Die trend moeten we ombuigen, onderstreept Van der Duim. “Het is veel beter om eens in de zoveel jaar een langere periode verder weg te gaan, dan vaker en korter zoals nu. Met de coronacrisis zijn we Nederland gaan herwaarderen als vakantieland. De grote vraag is natuurlijk of dat blijvend is.”

Vliegreizen belasten

Vliegen is eigenlijk lisd academic assignment help, omdat er geen btw wordt geheven op vliegtickets en geen belasting op kerosine. “Vliegen is de meest vervuilende vorm van vervoer en je betaalt er het minste belasting over. Naast de werkelijke kosten, btw en belasting zouden ook de ecologische kosten moeten worden doorberekend in de ticketprijzen. Dat zal zorgen voor een daling van het aantal vliegreizen.”

“Vliegen is de meest vervuilende vorm van vervoer en je betaalt er het minste belasting over. Naast de werkelijke kosten, btw en belasting zouden ook de ecologische kosten moeten worden doorberekend in de ticketprijzen.” Foto: Shutterstock.

Scenario’s

Als de wereld uit het oog van de coronastorm komt, zijn er meerdere scenario’s denkbaar. “Het kan zijn dat alles gewoon weer doorgaat, ‘business as usual’. Vanwege de diepe economische crisis die de pandemie veroorzaakt, is het mogelijk dat overheden, politici en bedrijven zich alleen op economisch herstel zullen richten.” De pandemie biedt echter ook een kans om ons te heroriënteren op de rol van toerisme in de samenleving.

Fundamentele herbezinning

“Overheden en bedrijven als de KLM en touroperators zijn meer met elkaar bezig dan ooit om de crisis te boven te komen. In Nederland en wereldwijd moeten overheden en bedrijven in hun beleid toerisme koppelen aan klimaat, biodiversiteit, armoedebestrijding en ontwikkeling, op internationaal, nationaal en lokaal niveau.” Het brede Wageningse onderzoek naar toerisme, door wetenschappers uit allerlei disciplines zoals ecologen, economen en sociologen, kan daarbij helpen.

“Er ligt nu een kans om toerisme, sociaal-economische ontwikkeling, klimaat en biodiversiteit met elkaar in balans te brengen. Ik hoop op een fundamentele herbezinning door overheden, bedrijven en op individueel niveau door mensen zelf.”

TEDx Talk van Edward Huijbens, de huidige hoogleraar Culturele Geografie in Wageningen (Engels).

Online cursussen over toerisme

Wageningen University biedt drie gratis online cursussen – zogeheten MOOC’s aan – in het Engels:
– Sustainable tourism: college app essay topics
– Sustainable tourism: Rethinking the future
Tourism and climate change

Meer lezen:

Heb je vragen of opmerkingen? Ga hieronder in gesprek.

Plaats een reactie »


René van der Duim

René van der Duim · Emeritus hoogleraar Culturele Geografie

Al veertig jaar is René van der Duim bezig met duurzaam toerisme. Na zijn opleiding in Toerisme in Breda en studie Sociologie in Tilburg werd hij docent in Breda en werkte hij bij de Stichting Recreatie in Den Haag. Zo’n 25 jaar geleden kwam hij naar Wageningen om het internationale toerisme daar op de kaart te zetten. Van der Duim stond samen met collega’s aan de wieg van een master en bachelor in duurzaam toerisme en van een onderzoeksprogramma. In 2009 werd hij benoemd tot bijzonder hoogleraar en in 2015 tot persoonlijk hoogleraar. Van der Duim ging in 2020 met pensioen, maar blijft als emeritus hoogleraar nog betrokken bij het onderzoek. “De essentie van waar we mee bezig zijn is onderwijs. Mijn motivatie lag vooral in het contact met studenten uit bijvoorbeeld Afrikaanse landen. Sommigen deden ook een PhD in Wageningen en werken nu op universiteiten in hun eigen land. Zo heb ik hopelijk een kleine bijdrage kunnen leveren aan het oplossen van ontwikkelingsproblematiek. De relatie tussen toerisme en natuurbescherming vind ik heel interessant. Toerisme kan helpen om doelstellingen op het gebied van natuurbescherming te bereiken. Daar heb ik veel onderzoek naar gedaan.”

Er zijn 10 reacties.

  1. Door: Rinus van Riel · 06-02-2021 om 09:24

    Een symbiose van economische wetmatigheden, ecologische en klimatologische inzichten, politicologie, culturele gegevenheden en bewustwording van het gedrag van mensen (psychologie en sociologie) gaat de richting geven voor oplossingen. Inderdaad beprijzen van negatieve externe effecten (vliegen, toerisme), reguleren (o.m. airbnb), economische kansen in Afrika scheppen (zeker geen basisinkomen), beïnvloeden gedrag (en daarmee uiteindelijk cultuur) en moedige politici.

    1. Dank voor uw reactie. Inderdaad, voor het vinden van oplossingen is kennis vanuit verschillende disciplines noodzakelijk. Wat betreft basisinkomen: met name Fletcher en Busscher hebben gepleit voor een ‘ conservation basic income’. Zie hiervoor bijvoorbeeld https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0006320719311437

  2. Door: Marli · 06-02-2021 om 12:16

    Helemaal mee eens. Hoop dat duurzaam toerisme een wereldwijd uitgangspunt wordt.

  3. Door: Britt Dragstra · 06-02-2021 om 15:45

    Helemaal mee eens. Weer meer genieten van de eigen omgeving. Vakantie in eigen land zou weer aantrekkelijk gemaakt moeten worden en uiteraard veel meer en goedkoper treinreizen! Vliegtickets zijn veel te goedkoop, als daar de true price betaald zou worden zouden de treinen allang beter ontwikkeld zijn. De reisbureau’s moeten ook helemaal anders gaan denken en vakanties gaan aanbieden! Kortom: werk aan de winkel

  4. Door: Marielle Smit · 06-02-2021 om 16:46

    Ja, hoog tijd! Hier kun je een verzoek indienen bij de Europese Commissie voor belasting op vliegtickets.
    Eind dit jaar bekijkt de commissie de wet- en regelgeving waar dit onder valt namelijk opnieuw.
    Teken op: https://www.greens-efa.eu/dossier/fairer-fares/

    1. Door: Burgman J.I.P.M. · 07-02-2021 om 17:03

      Goed idee Marielle en ik heb bijgedragen. Wist niet van het bestaan.

  5. Door: Lieke Vermeer-Terlouw · 08-02-2021 om 13:56

    Hoewel ik zelf de master in Leisure, Tourism & Environment heb gedaan, was en is de huidige pandemie een grote eye opener richting duurzaak toerise (zeker ook voor mij persoonlijk: ik ‘ontdek’ bijvoorbeeld steeds meer prachtige plekken in Nederland en ik ga veel bewuster om met waar ik straks weer naar toe wil en kan gaan). Het zal een flinke uitdaging worden, maar als er inderaad vanuit verschillende sectoren en op diverse niveaus wordt samengewerkt, dan gaat er echt verandering en verbetering plaatsvinden.

  6. Door: Adri Doorneveld · 09-02-2021 om 17:02

    Bijzonder om te lezen dat veel mensen willen dat we meer moeten ‘ontdekken’ en met vakantie moeten in eigen land.
    Ten dele begrijp ik dat, maar aan de andere kant zijn er nu al plekken in de natuur die daar niet op zijn ingericht en waar te veel bezoekers overlast bezorgen. Ook denk ik dat de kustplaatsen niet meer Nederlandse bezoekers kunnen herbergen en zit Amsterdam te wachten op kwaliteitsbezoekers en niet op vrijgezellen parties.

    1. Zoals hierboven al aangegeven heeft de Raad voor de Leefomgeving vorig jaar zich gebogen over toeristische druk en draagkracht en ook een handvat gegeven hoe ontwikkelruimte te bepalen en oplossingen te bedenken bij te hoge druk. Zie hiervoor: https://www.rli.nl/publicaties/2019/advies/waardevol-toerisme

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *