Uitgelicht

Voedselcrisis tegengaan tijdens én na corona

25 september 2020

Sinds de corona-uitbraak hebben vooral dagloners in ontwikkelingslanden geen werk en inkomen meer. Tegelijk hapert de voedselaanvoer en stijgen de prijzen. Wageningse onderzoekers zoeken samen met overheden en ontwikkelingsorganisaties naar oplossingen, zoals het corona-proof organiseren van markten en voedseltransport. Ook helpen ze om de agrarische sector op lange termijn te verbeteren. Dit moet tijdens en na corona zorgen voor voldoende en gezond eten voor iedereen.

In het laagland van Ethiopië verbouwen veel boeren sesam. Als de oogsttijd aanbreekt komen er dagloners en kleine boeren uit het dichtbevolkte hoogland om de sesam te oogsten. Maar vanwege de strenge coronamaatregelen konden deze landarbeiders dit jaar niet naar het laagland reizen. Daardoor liepen ze bijna een derde van hun jaarinkomen mis en nu hebben ze geen geld om zelf landbouwbenodigdheden te kopen, waaronder de pootaardappelen die ze zelf in het hoogland verbouwen.

“Nu met de coronacrisis wordt duidelijk zichtbaar waar de voedselvoorziening kwetsbaar is. De overheden en ontwikkelingsorganisaties waarmee we werken zijn erg gemotiveerd om dat te verbeteren.”

Walter de Boef, adviseur zaaizaadsystemen bij Wageningen Centre for Development Innovation

Extreme armoede

“Aan dit voorbeeld zie je goed hoe alles met elkaar samenhangt. In ontwikkelingslanden veroorzaakt de coronapandemie een enorme terugval in armoede”, zegt Walter de Boef, adviseur bij Wageningen Centre for Development Innovation (WCDI). Doordat gewassen niet tijdig geoogst kunnen worden of naar de markt kunnen worden gebracht, gaan boeren vaak minder voedsel telen. “Voedseltoevoer naar de steden is onzeker en de grenzen zitten dicht. Dat zorgt ervoor dat verse en voedzame etenswaren zoals eieren, vis, groenten en fruit moeilijker verkrijgbaar zijn en vaak duurder worden voor consumenten.”

Ei en groente

Kleine boeren hebben meestal nog wel genoeg te eten, maar in de stedelijke gebieden is dat anders. Daar vinden dagloners geen werk meer en worden ook veel werknemers ontslagen. “De economische gevolgen raken de meest kwetsbare groepen, vaak mensen die net stappen hadden gezet uit de extreme armoede”, vertelt De Boef. Dat heeft direct impact op huishoudens. “We horen dat arme gezinnen nog maar één keer per dag eten in plaats van twee keer en dat ze voornamelijk alleen nog leven op rijst in Bangladesh of de goedkopere graansoort sorghum in Ethiopië. Kinderen die in de groei zijn, krijgen dus niet voldoende voedingsstoffen binnen waardoor ondervoeding drastisch toeneemt.”

“Voedseltoevoer naar de steden is onzeker en de grenzen zitten dicht. Dat zorgt ervoor dat verse en voedzame etenswaren zoals eieren, vis, groenten en fruit moeilijker verkrijgbaar zijn en vaak duurder worden voor consumenten.” Afgebeeld: een markt in Rwanda.

Verkenningen

Al in het begin van de coronacrisis zijn De Boef en zijn collega’s verkenningen gaan uitvoeren voor landen, zogenaamde rapid assessments voor specifieke voedselproducten als sesam en groenten. Ze doen ook landenstudies, om de zwakke plekken bloot te leggen in de productie, toevoer en aanbod van voedsel. Zo staan ze overheden en ontwikkelingsorganisaties bij die zoeken naar oplossingen. De verkenningen zijn gedaan voor Bangladesh, Ethiopië, Kenia, Mali, Myanmar, Nigeria en Rwanda. De Boef: “Het gaat om landen waar we in samenwerking met het ministerie van Buitenlandse Zaken projecten hebben lopen om met de overheid en lokale organisaties de agrarische sector te versterken. In Ethiopië loopt bijvoorbeeld een achtjarig programma gericht op de sesamsector.”

Vragenlijst

Eerst verzamelen de wetenschappers zoveel mogelijk informatie over de agrarische sector en het voedselsysteem in het land. De gegevens komen van de Wereldbank, de FAO, overheden, ontwikkelingsorganisaties en andere bronnen.


Vervolgens leggen de onderzoekers aan tachtig personen in een bepaalde sector een vragenlijst voor naar de impact van de coronacrisis. “In Ethiopië blijken de laaglandboeren nu bijvoorbeeld minder sesam te planten en meer sorghum. Verder kunnen boeren vaak moeilijk aan zaken als zaaizaad en kunstmest komen”, schetst De Boef. En in Kenia kunnen melkveehouders hun melk nu moeilijk naar de provinciesteden vervoerd krijgen.

Zoom-bijeenkomsten

In kleine groepjes met enkele boeren, handelaren en beleidsmakers bespreken de onderzoekers via Zoom deze en andere problemen die uit de vragenlijsten naar voren komen. “Zo kunnen we vrij snel tot oplossingen komen.” In veel landen was de lockdown die vanwege de corona-uitbraak werd ingevoerd vrij stringent, aldus De Boef. “Daar was het belangrijk om voedsel te prioriteren en uitzonderingen te maken voor voedselproductie en –transport. En door te zorgen voor goede voorlichting over corona konden de vrachtwagenchauffeurs en landarbeiders toch verantwoord reizen en werken.”

Uitzondering

In de rapid assessments bedenken de deelnemers dus hoe ze op de nieuwe situatie kunnen reageren. “We kijken wie tussen wal en schip vallen, zodat overheden en ontwikkelingsorganisaties humanitaire programma’s voor voedselhulp kunnen opzetten. Daarnaast zoeken we oplossingen voor de problemen die nu in de sector spelen.”

Sommige boeren kunnen andere, minder arbeidsintensieve gewassen gaan verbouwen, bijvoorbeeld. En in Nigeria konden boeren geen zaaizaad meer krijgen, vertelt De Boef. “Op verschillende plaatsen in Nigeria hebben overheid en handel toen de handen ineen geslagen om de markten voor landbouwproducten corona-proof te organiseren.”

Lange termijn

Tegelijkertijd werken de Wageningse wetenschappers met overheden en ontwikkelingsorganisaties aan verbeteringen van de agrarische sector op de lange termijn. Het gaat daarbij om landbouw, maar ook om de opslag, verwerking, handel en transport van voedsel, en om de toegang die verschillende bevolkingsgroepen hebben tot dit voedsel. De Boef: “We helpen om de zwakke plekken bloot te leggen en de voedselsystemen te versterken.” WCDI is onder meer betrokken bij het verbeteren van de sesamsector in Ethiopia, de tuinbouwsector in Ghana en Rwanda en de zaaizaadsector in verscheidene landen.

Infographic ter illustratie van de food systems approach. Met deze ‘voedselsysteembenadering’ kijkt WUR naar alle aspecten van het voedselsysteem

Gemotiveerd

“Nu met de coronacrisis wordt duidelijk zichtbaar waar de voedselvoorziening kwetsbaar is. De partners met wie we werken zijn erg gemotiveerd om dat te verbeteren”, aldus de adviseur. Hij vervolgt: “Het geeft veel energie wanneer je spreekt met partners in Bangladesh of Ethiopië en kunt helpen om ideeën te bedenken voor een andere aanpak. Dan voel ik echt: dit is nodig en we staan er samen voor.”

World Food Day op 16 oktober

Dit jaar draait World Food Day om voldoende, voedzaam en veilig voedsel én honger de wereld uit krijgen. Hoe veranderen we voedselsystemen? Welke lessen kunnen we leren uit de coronacrisis, die de kwetsbaarheden van voedselsystemen blootlegt? Tijdens World Food Day presenteren voedselveranderaars uit binnen- en buitenland hun ideeën en roepen ze andere veranderaars op mee te denken.
Kijk dit filmpje (Engels) over de uitdagingen rond voedselzekerheid en –kwaliteit wereldwijd in 2020.
Meer informatie over World Food Day 2020 op de website van de FAO.

 

Meer lezen:

Heb je vragen of opmerkingen? Ga hieronder in gesprek.

Plaats een reactie »


Walter de Boef

Walter de Boef · Adviseur zaaizaadsystemen bij Wageningen Centre for Development Innovation (WCDI)

Na zijn studie Plantenveredeling promoveerde Walter de Boef op een onderzoek naar communicatie en innovatie in Wageningen. Hij werkt dertig jaar lang aan de ontwikkeling van landbouw in meer dan veertig landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika. “Zelf kom ik uit een tuindersfamilie, dus landbouw, de zaadsector en ondernemerschap spreken me erg aan. Na mijn studie was het plan om me op de Nederlandse landbouw te richten. Maar ik ben allergisch voor ongelijkheid en wilde me graag inzetten voor boeren die minder goed af zijn dan in Nederland. Ik werkte onder meer voor de Bill & Melinda Gates Foundation in de VS, een universiteit in Brazilië en een Indiaase ontwikkelingsorganisatie. In India was ik betrokken bij een grootschalig project met arme vrouwen die nu zelf kwaliteitszaad produceren en niet meer afhankelijk zijn van de overheid of handelaren. Sinds april 2020 ben ik in dienst bij het WCDI. We hebben toen gekeken wat we nu met de coronacrisis konden betekenen voor onze partners en zijn meteen aan de slag gegaan.”

Er zijn 2 reacties.

  1. Door: Wim van Oudheusden 44 · 27-09-2020 om 12:57

    zondag 27-09-2020 12:55 uur
    Overvoeding en ondervoeding wereldwijd oplossen? met eenzelfde wijze van inzetten andere keuze samenstellingswijze en eenvoudigere bereidingswijze bekender te maken.
    Graag eerst rechtstreeks e-mailcontact.

  2. Door: Joep Van kan · 28-09-2020 om 11:17

    een van de mogelijke oplossingen voor het voedselprobleem in de wereld is de verticale landbouw.
    Zie hierover FD van 23-9-2020

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *