Nadenken over wat je wilt worden is niet nodig om een keuze te maken voor een studie aan hbo of universiteit. Maar het is wel slim om te kijken naar mogelijke beroepen en baankansen na opleidingen die je interessant vindt. Door de ontwikkeling van AI verandert de arbeidsmarkt. Hoe kun en wil je hiermee rekening houden bij studiekeuze? Lees het in dit artikel of beluister hier de podcast van 11 minuten die AI-tool Notebook maakte van dit artikel.
Waarom bij studiekeuze rekening houden met baankansen en AI?
Ouders vinden baankansen vaak belangrijker dan studiekiezers. De meeste jongeren laten hun studiekeuze hierdoor nauwelijks leiden. Toch is kijken naar baankansen en hoe je hiermee rekening wilt houden bij studiekeuze belangrijk. Studeren kost veel tijd en geld. Als je na jaren studeren ontdekt dat je geen werk kunt vinden in jouw vakgebied, kan dat heel vervelend zijn.
Het UWV onderzoekt welke beroepen de grootste baankans geven. De arbeidsmarkt gaat door AI waarschijnlijk flink veranderen volgens de Sociaal Economische Raad (SER). Dit is een belangrijk advies orgaan van de overheid.
Effecten van AI op verschillende beroepen
Vooral in de ICT-sector, specialistische zakelijke dienst verlening en de financiële dienstverlening wordt volgens de SER al veel gebruik gemaakt van AI. Dit wil niet zeggen dat daarin straks geen werk meer te vinden is. In die sectoren zijn vooral mensen nodig die goed kunnen werken met AI.
Het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt onderzocht onlangs hoe werkzaamheden van hbo-afgestudeerden zijn veranderd door AI. Dit verschilt per beroepsgroep. Werkzaamheden veranderen en verdwijnen niet alleen, maar er komen ook werkzaamheden bij, die vooral te maken hebben met AI.
Bron: rapport ‘Loopbanen van hbo-afgestudeerden in ontwikkeling’ Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt , september 2026
Dalende werkgelegenheid en opleidingen voor de toekomst
Andere onderzoekers zien een dalende werkgelegenheid onder Nederlandse jongeren in beroepsgroepen die vatbaar zijn voor automatisering door AI. Het aantal vacatures daalt harder voor de beroepsgroepen die het meest gevoelig zijn voor concurrentie van GenAI dan voor andere beroepen, schrijven ze. Zij maakten een lijst van beroepen waar dit het meest voor geldt.
Let op: hoe de arbeidsmarkt gaat veranderen is ook volgens deze onderzoekers moeilijk te zeggen. Bovendien is niet zeker dat deze dalende werkgelenheid wordt veroorzaakt door AI, ook andere economische ontwikkelingen kunnen hierbij een rol spelen.
Volgens het UWV zijn beroepen die op dit moment weinig kans geven op werk onder meer administratieve beroepen, tekstschrijvers, vertalers en grafisch vormgevers. Studiekeuze123 (een website betaald door het ministerie van Onderwijs) maakte een lijst van opleidingen die passen bij de toekomst.
Hoe en waarom beroepen bekijken?
Omdat je na bijna elke opleiding aan hbo en universiteit verschillende soorten werk kunt gaan doen, is het voor het maken van een studiekeuze niet nodig om te bedenken wat je later wilt worden. Toch is het wel nuttig om te bekijken welke soorten werk oud-studenten doen van opleidingen die interessant lijken.
Veel studiekiezers kennen maar een zeer beperkt aantal beroepen. Op website Studiekeuze123 (betaald door de het ministerie van Onderwijs) vind je ook beschrijvingen en filmpjes van veel beroepen. Scroll hier ook eens door beschrijvingen van beroepen in verschillende sectoren om ideeën op te doen.
Stel jezelf, of je kind, hierbij deze vragen:
- Welke beroepen lijken jou interessant en waarom?
- Hoeveel tijd besteed je in beroepen die jou interessant lijken aan verschillende bezigheden, en waar doe je die?
- Wat zou daarvan wel en niet bij jou passen? Hoe blijkt dit uit wat jij al doet en hebt gedaan op school, in je vrije tijd en tijdens bijbaantjes?
- Welke opleidingen leiden op tot beroepen die jou interessant lijken en welke opleidingsroute past het best bij jou?
Hoe bij studiekeuze rekening houden met baankansen?
De studiekeuze vooral laten leiden door baankansen is geen goed idee. Als je een opleiding niet echt interessant vindt en/of de manier van studeren niet bij je past, zal het erg lastig zijn om deze succesvol af te ronden. Je kind een bepaalde opleiding aanraden of ontraden, kan zorgen voor een grotere kans op een studiestop. Lees hier meer over begeleiden van je kind bij studiekeuze.
Tips hierbij:
- Vraag uit interesse hoe belangrijk jouw kind baankansen vindt bij de studiekeuze en vraag wat het denkt van het effect van AI op de arbeidsmarkt. Vertel zonder advies te geven wat jij hierover hebt gelezen in dit artikel. Zo kun je hierover een gesprek op gang brengen, zonder advies te geven.
- Bekijk of vraag bij open dagen of meeloopdagen hoe opleidingen die interessant lijken je leren werken met AI.
Kiezen voor baankansen of passie?
Is jouw kind geïnteresseerd in een opleiding waarvan de baankansen slecht lijken? Stel hierover dan vragen zonder advies te geven. Bijvoorbeeld: Wat weet je van de kans op werk en mogelijke inkomsten na deze studie? Wat zou je ervan vinden als je na afstuderen weinig verdient of geen werk kunt vinden in dit vakgebied?
Zit het verlangen naar een bepaalde opleiding of carrière heel diep en kiest je kind vanwege baankansen voor een andere richting, dan kan dit problemen gaan geven tijdens de studie of loopbaan.
Heeft jouw kind een sterke passie of interesse in een bepaalde opleiding? Stel dan vragen over de inhoud en opzet van die opleiding. En laat je kind bekijken hoe je een zo goed mogelijk beeld kunt krijgen van werkmogelijkheden in die richting. Misschien zorgt dit ervoor dat je kind zelf besluit om toch een andere richting op te gaan. En anders kan dit ervoor zorgen dat je kind beter voorbereid een pad op gaat dat jij als ouder spannend vindt.
Carrière maken en eventueel bijsturen
Ben je flink gepassioneerd en bereid om hard te werken, dan kun je in een vakgebied met weinig baankansen mogelijk toch carrière maken. Kies je hiervoor, dan hoef je later in elk geval niet te denken: had ik dat maar geprobeerd. Ben je bereid om te leren en hard te werken en loopt je carrière anders dan gehoopt, dan kun je altijd bijsturen. Ook als AI jouw werk verandert.
Wat is de volgende stap naar studiekeuze?
Dit is het derde artikel over deze zeven stappen naar een goed gefundeerde studiekeuze.
- Online makkelijk en goed breed oriënteren
- Verdiepen in inhoud en opzet van opleidingen
- Kijken naar beroepen en baankansen
- Studies vergelijken
- Deelnemen aan meeloopdagen/proefstuderen
- Studiemotivatie checken: kansen en risico’s van een tussenjaar
- De knoop doorhakken
Klik op de link achter elk punt om te lezen wat je kunt doen om dat goed en zo makkelijk mogelijk te doen.
Je kunt deze stappen ook doorlopen aan de hand van 7 opdrachten in deze AI-tool met studiekeuzetraject. Hierbij maakte ik een handleiding van één A4-tje voor decanen, mentoren en studieloopbaanbegeleiders waarin staat hoe dit werkt en hoe je dit makkelijk kunt gebruiken voor begeleiding bij studiekeuze. Ouders/verzorgers kunnen deze ook gebruiken.